Het dramatisch einde van Gérard Buzen

Hij werd geboren in Schijndel en vocht in maar liefst drie verschillende legers. Dit is het verhaal van Gérard Buzen, de enige Schijndelaar ooit die het bracht tot minister. In het buitenland notabene.

Om de paar jaar trakteert Hart rond Kerst de lezers van deze site op een historisch verhaal over een van de kernen. Zo passeerden Sint-Oedenrode, Nijnsel, Boskant, Veghel en Erp al de revue. Dit keer gaan we naar Schijndel.

Gérard uit Schijndel…

We stellen u voor aan Gérard Buzen. Of Beusen. Of Busen. Een zoektocht op internet leidt tot verschillende spelwijzen. Buzen turfden we het vaakst en dus wordt het dat. Gérard Buzen wordt in 1784 geboren als zoon van een Schijndelse huisarts. Over die vader kunnen we ook een heel verhaal vertellen, maar dat doet Hart een ander keer.

…kiest voor de Fransen…

We laten het er voor nu bij dat de huisarts carrière maakt en een baan krijgt aangeboden aan de universiteit van Leuven – Vlaanderen is in die tijd een onderdeel van Nederland. Gérard verhuist mee en hij meldt zich op 19-jarige leeftijd als vrijwilliger bij het Franse leger van Napoleon, dat in die tijd Nederland bezet. Dat is niet raar, de Fransen zijn behoorlijk populair onder de rivieren en dat komt omdat dankzij Napoleon het katholieke geloof weer is toegestaan.

Slag bij Jena, geschilderd door Horace Vernet

Gérard begint als soldaat en maakt snel carrière. Hij neemt als onderofficier te paard deel aan de Slag bij Jena, Pruisen. Het is een gruwelijke veldslag: Napoleon hakt met maar liefst 90.000 manschappen de Pruisen in de pan. Er vallen relatief weinig doden en gewonden aan de Franse kant.

…komt in Polen terecht…

Maar Gérard is wel een van hen. Hij wordt door de Pruisen zwaar gewond gevangen genomen en opgenomen in een Pools ziekenhuis. Daar herstelt hij en weet hij te ontsnappen. Gérard meldt zich opnieuw bij het Franse leger en mag of moet in 1814 meedoen aan de grootste Europese veldslag ooit tot dat moment. Maar liefst een half miljoen militairen vechten om Leipzig. Napoleon verliest, maar Gérard houdt er wel een hoge onderscheiding aan over.

Er vallen maar liefst 80.000 tot mogelijk zelfs 110.000 doden en gewonden. Leipzig is niet bij machte zoveel doden en gewonden te verzorgen, te bergen of te begraven. De hygiënische omstandigheden zijn erbarmelijk. Er breekt tyfus en cholera uit. Gérard maakt dat hij wegkomt.

…kiest weer voor Nederland…

Hij begon zijn militaire carrière in Nederland, koos voor het Franse leger en besluit nu nogal opportunistisch terug te keren in de schoot van zijn vaderland. Tijdens de Slag om Waterloo neemt hij het op tegen zijn vroegere legermaatjes. Hij houdt er een bevordering tot kapitein in het Nederlandse leger aan over.

Monument ter herinnering aan de Slag bij Waterloo (bron: EmDee/WikiCommons)

Hier had het verhaal kunnen eindigen, ware het niet dat de oud-Schijndelaar woont en als militair werkt in Vlaanderen. En laten de Vlamingen en Walen nu in opstand komen tegen de Nederlandse koning. Gérard verandert voor de derde keer van keuze en strijd tegen Nederland.

…wordt Belg…

Voor Gérard is het verzet een beetje terugkeren bij een oude liefde, de opstandelingen worden immers gesteund door Frankrijk. Zijn carrière komt in een stroomversnelling. Hij wordt in België luitenant-kolonel, krijgt het militaire commando over Luxemburg en weet daar Pruisische aanvallen af te slaan. Hupsakee, weer een bevordering.

Kolonel Gérard wordt de man van de moeilijke klussen. Eerst mag hij Antwerpen beschermen tegen aanvallen van Nederlanders en later wordt hij in Brussel verantwoordelijk voor het neerslaan van interne opstanden. Het volk gaat daar tekeer als blijkt dat stadsgenoten zich verrijken aan buitgemaakte kostbaarheden van de Nederlandse koning Willem I. Zowel in Antwerpen als Brussel is Gérard succesvol.

Koning Leopold I vraag in 1840 of Gérard minister van oorlog wil worden. Het zal zijn laatste functie zijn. Twee jaar later wordt Gérard geconfronteerd met een niet aflatende stroom geruchten over de tijd dat hij voor Napoleon vocht.

…wordt verguisd…

Want hoe is het mogelijk dat Gérard, zo’n heldhaftig militair, bij de kleine minderheid hoort die gewond raakte bij de Slag om Jena? Hoe kan het dat hij gevangen genomen werd, terwijl bijna geen Franse militair dat overkwam? En dat hij ook nog eens wist te ontsnappen? Het lijkt allemaal erg onwaarschijnlijk. Is die minister er niet gewoon als een angsthaas vandoor gegaan? Is hij destijds niet gewoon gedeserteerd en heeft hij die avonturen niet later bedacht?

De toren van de Sint Servatiuskerk in Schijndel stond er al toen Gérard Buzen werd geboren. Zijn vader besloot hem niet in Schijndel te laten dopen, maar in Den Dungen.

Zelfs Schijndel als zijn geboorteplaats wordt in twijfel getrokken. Gèrard is gedoopt in Den Dungen en dat terwijl Schijndel een eigen kerk heeft. Er wordt beweerd dat de minister een onwettig kind is van die huisarts van weleer. Dat die dokter daarom voor de inschrijving van zijn kind moest uitwijken naar een dorp verderop.

Het is allemaal onzin. Fakenieuws zouden we bijna twee eeuwen later zeggen. Maar ook in 1842 doen feiten er niet altijd toe. Gérard kan bewijzen dat het anders zit. Hij heeft documenten die zijn verwondingen en gevangenschap aantonen en dat hij een wettige zoon is van papa Buzen. Hij maakt ze niet publiekelijk, mogelijk omdat de storm inmiddels zo krachtig is dat de bewijslast wordt weggehoond.

…en pleegt zelfmoord

Hij geeft op 5 februari 1842 de bewijzen aan een vriend. Daarna gaat hij naar huis, pakt zijn pistool, zet het tegen zijn hoofd en haalt de trekker over. De Belgen schamen zich kapot, maken alsnog een held van hem en plaatsen een buste van de minister in het Koninklijk Museum van het Leger en de Krijgsgeschiedenis in Brussel. Waar het nog altijd te zien is.

In Schijndel krijgt niemand er wat van mee.