donderdag
15 okt
Over smaak valt niet te twisten, maar wat u er ook van vindt: Markt 10 in Schijndel (verf- en behangzaak Van Lier) verdient het predicaat gemeentelijk monument.
Tot dat standpunt komt Hart na een boeiende bijeenkomst met en over, wat we voor het gemak noemen, de monumentencommissie van Meierijstad. Afgelopen dinsdag werd die in Sint-Oedenrode gehouden voor raadsleden. Dat gebeurde op initiatief van PvdA/GroenLinks.
Dat de opkomst beperkt was is jammer, want het was erg boeiend. Zo leerden de raadsleden dat het beleid rond gemeentelijke monumenten van de drie voormalige gemeenten nog altijd niet is geharmoniseerd (samengevoegd) en dat het ook niet is herijkt (geactualiseerd).
Gesloopt
In Veghel en Sint-Oedenrode werd de monumentenlijst in de jaren nul van deze eeuw geactualiseerd, in Schijndel gebeurde dat voor het laatst begin jaren negentig van de vorige eeuw. Daar bedacht de gemeenteraad ooit dat het aantal gemeentemonumenten beperkt moest blijven tot 40 of 50, daarover bleken afgelopen dinsdag tijdens die bijeenkomst de meningen verdeeld.
Hoe dan ook: daarom hebben Veghel en Sint-Oedenrode, waar ze zo’n rare limiet niet kenden, meer monumenten. En daarom werd een Wijbossche boerderij van maar liefst vijf eeuwen oud (!) geen monument. Die boerderij is inmiddels gesloopt.
Wat ook niet hielp: tot eind jaren negentig was het in Schijndel gebruikelijk om als eis voor een monument te stellen dat het pand minstens vijftig jaar oud is. Het is een nogal beperkte blik op het thema monumenten. Zie het kader onderaan dit artikel.
Markt 10
Als je zo rond 1992 het aantal monumenten bewust beperkt houdt én stelt dat die panden minstens een halve eeuw oud moeten zijn, dan valt het winkelpand met appartementen op het adres Markt 10 buiten de boot. En dat is jammer.
Wat Hart tot die avond niet wist: het pand van Van Lier is gebouwd in 1961, vijf jaar nadat in Eindhoven het Centraal Station werd geopend. De architect van de Schijndelse drogisterij met bovenwoningen, Schijndelaar Rien de Wit, liet zich inspireren door dat station. Beide gebouwen hebben een soort kader rond de gevel. ‘Het is echt een heel bijzondere architectuur,’ aldus een van de leden van de monumentencommissie – die officieel Monumentenkamer heet.
De appartementen boven Markt 10 en het Centraal Station in Eindhoven. Beide gebouwen zijn voorzien van een kenmerkende overkapping en een kader rond de gevel.
Het verhaal wil dat de gevel van Eindhoven CS bewust lijkt op een radiotoestel en daarmee een verwijzing is naar Philips. Volgens Wikipedia is dat nonsens. Maar wat dan weer geen onzin is: de toen gerenommeerde architect De Wit maakte van de gevel van de winkel in Schijndel een eigen versie van het station.
Dat is nog altijd zichtbaar, al negeerde de huidige eigenaar de kleuren die de architect voorschreef. Zoals hij bij realisatie van nieuwe appartementen boven de winkel de ‘Eindhovense aanblik’ aantastte. Dat was anders gelopen als het pand op de gemeentelijke monumentenlijst was gezet.
Rare limiet
Hart wil dat er meer lijn komt in het monumentenbeleid. Gelukkig wordt daar ambtelijk op dit moment aan gewerkt. Naar verwachting komt er nog dit jaar een voorstel voor herijking en harmonisatie. Waarbij, hoopt en denkt Hart, de rare limiet voor monumenten in Schijndel wordt opgeheven.
Monumenten doen er namelijk toe. Ze zijn goed voor het behoud van cultureel erfgoed en het karakter en sfeer van een straat of buurt. Ze hebben daarmee ook een symbolische en maatschappelijke waarde. En verder is zo’n aanwijzing een stimulans voor duurzame (in de letterlijke betekenis van dat woord) ontwikkeling van een gebouw. Ook fijn: eigenaren van monumenten hebben recht op gemeentelijke subsidies.
Monument? Dit zijn de criteria
Heel strakke regels zijn er niet om te bepalen of een gebouw een gemeentelijk monument wordt. Wel zijn er criteria, die trouwens niet allemaal van toepassing hoeven te zijn. Dit zijn ze.
1. Cultuurhistorische waarde – het gebouw vertelt iets over de geschiedenis;
2. Architectonische of bouwkundige waarde – dit geldt dus voor de winkel van Van Lier in Schijndel;
3. Stedenbouwkundige waarde – het gebouw is onderdeel van een waardevol geheel;
4. Gaafheid en herkenbaarheid – het gebouw heeft nog veel oorspronkelijke kenmerken en verkeert in redelijke staat. Mogelijk dat de inmiddels gesloopte villa in de bocht Hoofdstraat-Kloosterstraat in Schijndel aan dit criterium voldeed;
5. Zeldzaamheid – het gebouw is een zeldzaam overgebleven voorbeeld van een bepaald type, stijl of functie.
Hart en erfgoed
Hart koestert het erfgoed van Meierijstad.
Voorbeelden te over. De fractie zette zich in voor extra steun aan Stichting Industrieel Erfgoed Meierijstad (SIEMei), vroeg aandacht voor (herbestemming van) monumentale kerken, zoals in Eerde. Verder zorgde Hart met succes voor het behoud van de naam Jan Heestershuis en pleitte ze voor het met een straatnaam eren van de ingenieur die Veghel een haven gaf. Ook roerde Hart zich in discussies over de kiosken in Eerde en Sint-Oedenrode en het dorpsgezicht van ‘Rooi’. Een oproep om het 500-jarig bestaan van de Schijndelse kerktoren te vieren, viel in duigen. Volgens de gemeente is de toren veel ouder.
Illustratie bij dit artikel: de originele bouwtekening van drogisterij en verfwinkel, opgeleverd in 1961.
